Heerlijk Helsinki
Een uitgave van de Haagse Tram Vrienden ©,
www.haagstramnieuws.org
Een verslag van Sem Kuipers:
Na mijn bezoekje aan Oslo, eerder dit jaar, kwam al snel bij mij de vraag op waar ik mijn tweede stedentrip naar toe zou boeken. Redelijk snel viel mijn keuze op Helsinki.
Gewoonlijk kijk ik in de tram-jaarboekjes van de Alk om ideeën op te doen, en al jaren gaat mijn blik naar Helsinki. Toch kwam het er nooit van... tot nu.
De aanwezigheid van tweedehands Duits trammaterieel, diverse verbouwingsprogramma's voor het oude materieel en uitstekende weersverwachtingen maakten de keuze vervolgens heel eenvoudig. De winterdienst gaat in Scandinavische landen al vrij vroeg in, waardoor je in augustus al een uitstekende frequentie hebt.
Helsinki ligt op zo'n tweeënhalf uur vliegen van Amsterdam, en heeft een uur tijdsverschil met Nederland. Vanaf het vliegveld Vantaa ben je met de bus van Finnair in zo'n vijfendertig minuten aan het Rautatientori (het Centraal station). Lijnbus 615/615T doet er iets langer over. Wat direct opvalt is dat veel Finse benamingen zijn vertaald in het Zweeds (en in het geval van enkele straatnamen ook nog eens in het Russisch). Toegegeven, voor de gewone toerist is de Finse taal totaal onbegrijpelijk, maar een tweetalig afgekorte bedrijfsnaam op de trams (in het Fins HKL, wat staat voor Helsingin Kaupungin Liikennlaitos en in het Zweeds HST, Helsingfors Stads Trafikverk) grenst aan het bizarre.
Foto 1. Spårkoff 175 is zojuist vetrokken vanaf het Mikonkatu en passeert het station.
Foto 2. In het station is het prettig fotograferen, Rautatientori.
Foto 3. Vervangend vervoer met pendelbus 8X, terwijl lijn 6 passeert, Arabia.
Het Internet is een fantastische bron van informatie, zeker als je zoveel mogelijk uit je hobbyvakantie wilt halen.
Ik had een lijnennetkaart, sporenkaart, dienstregelingen en informatie over museumritten via diverse sites gedownload. Een ding was mij in het geheel door Finse onduidelijkheid op de hoofdsite van HKL door het hoofd geschoten: werkzaamheden. Wegens spoorvernieuwing op het Helsinginkatu waren in het weekend van 22 op 23 augustus de lijnen 3B/3T en 8 geheel of gedeeltelijk verbust en lijn 1 zelfs geheel opgeheven. Bovendien zou lijn 8 de volgende week vanaf de Runeberginkatu worden omgeleid via lijn 3T, de door lijn 3 verlaten Arkadiankatu en de Mannerheimintie naar het eindpunt Kolmikulma van lijn 9.
Een ritje met bus 8X maakte echter weer een hoop goed. Doordat de trams beduidend smaller zijn dan de vervangende bussen, ontstond bij het passeren van haltes flinke problemen. Twee bussen kunnen elkaar slechts passeren met een hoop geschraap en gekraak van plaatwerk tegen halteperrons!
Foto 4. De omgeleide 100 berijdt de Arkadiankatu richting Arabia.
Foto 5. In Helsinki is het tijdelijk ook mogelijk lijn 8 naast lijn 9 te fotograferen, Kolmikulma.
Foto 6. Aan het Kauppatori staat stel 157+233 klaar voor de niet aangekondigde rit van half tien.
Buiten de misrekening van de werkzaamheden was de opgesnorde informatie erg nuttig. Mede doordat de historische tramritten waren beperkt tot weekenden in de maanden juli en augustus, had ik mijn vakantie in deze periode gepland. Een rit met tweeasser 157 en open bijwagen 233 duurt misschien maar een kwartier, maar is een hele leuke ervaring. Ook de Spårkoff is een leuk fenomeen. Deze uit vierasser 15 verbouwde rijdende pub maakt van dinsdag tot zaterdag rondritten door de stad. Sponsor bierbrouwerij Koff zorgt voor een koude pils tijdens de rit.
Foto 7. Valmet I nummer 33 nadert de halte bij station Pasila.
Foto 8. De 86 draait vanaf het Rautatientori de Mannerheimintie op.
Foto 9. Airco-wagen 72 passeert het befaamde warenhuis Stockmann.
Het wagenpark van HKL bestaat uit 132 dienstwagens. Het oudste type, de Valmet I, is in de jaren 1973-1975 gebouwd door Valmet op basis van de GT6 trams van Duewag.
De nummers 31 tot en met 70 zijn makkelijk te herkennen doordat zij voorop alleen het lijnnummer voeren en door de ronde achterlichtglaasjes. De serie Valmet II, nummers 71-112, is gebouwd tussen 1983 en 1987. De wagens hebben tijdens een verbouwing voorop een digitale lijn- en bestemmingsaanduiding gekregen.
De nummers 72, 95 en 109 hebben een gewijzigde kopvorm door de inbouw van airco voor de bestuurder. De 76, 80, 85, 86, 99, 101 en 102 zijn voorzien van een lagevloer middenbak.
Een vanaf 1998 geleverde serie van 40 lagevloertrams van het type Variobahn heeft na jaren van problemen eindelijk zijn draai gevonden.
Ter aanvulling van het wagenpark, mede door de problemen met de lagevloertrams, heeft HKL uit Mannheim en Ludwigshafen 4 enkelgelede trams (151-154), één dubbelgelede tram (150, die al is opgenomen in het bestand van 'charter'-trams) en zes dubbelgelede trams met lagevloermiddenbak (161-166) overgenomen.
Ik heb deze wagens vooral gezien tijdens de spitsuren: de 162 op lijn 1A en 1, de 151-154 op lijn 1A, 6/8 en 7A/B en de 165 tijdens een verhuurd vervoer.
Foto 10. Peilen in de ochtendspits aan Hakaniemi leverde de 162 op.
Foto 11. Tijdens de middagspits halteert de 152 van lijn 1A aan de halte Eiran Sairaala.
Foto 12. De 227 passeert op lijn 4T het Pääviartiontori.
Het tramnet van Helsinki is vrij compact. Alle lijnen behalve 1/1A passeren het Rautatientori of de nabij gelegen kruising Mannerheimintie / Simonkatu, hetgeen peilen redelijk eenvoudig maakt. Het lijnennet van Helsinki kent een aantal eigenaardigheden. Lijn 1A rijdt alleen tijdens de spitsen van Käpylä naar Eira. In de daluren rijd er een lijn 1, maar dan slechts tot aan het Kauppatori. Lijn 4T rijdt tijdens perioden dat veerboten zijn aangelegd. De lijn takt twee haltes voor eindpunt Katajanokka af van lijn 4 en heeft haar eindpunt bij de veerboten. De lijnen 3B/3T worden door HKL aangeprezen als toeristenlijn, aangezien een hoop bezienswaardigheden worden gepasseerd. De lijnen lopen aan Kaivopuisto en Eläintarha op elkaar over. De lijnen 7A en 7B rijden hun route respectievelijk met de klok mee en tegen de klok in. Deze lijnen gaan dus niet op elkaar over. Aan Arabia gaan diverse diensten van lijn 6 over naar lijn 8 en andersom. Al met al is er dus genoeg te beleven.
Het enige minpuntje is dat inrukkers geen lijnnummer filmen, maar slechts tot welk depot ze rijden. Dit doen ze al vanaf het vertrekpunt, zodat de gehele route zonder lijnnummer wordt bereden. De depots zijn trouwens nauwelijks de moeite waard; slechts wanneer wordt uitgerukt gaan de deuren open.
Foto 13. Inrukker 151 van lijn 7B toont geen lijnnummer en filmt als bestemming Halli Koskela / Forsby Hal, Pasila.
Foto 14. Uitrukker 109 heeft achteruit rijdend depot Töölö verlaten.
Foto 15. Motorwagen 19 en bijwagen 587 voor de bar van het cultuurcentrum annex trammuseum.
In een bijgebouw van depot Töölö is het trammuseum van Helsinki gevestigd. Als u een regelmatig terugkerend bezoeker bent van de "Op reis"-pagina, zult u zich misschien mijn kritiek herinneren ter attentie van het trammuseum van Oslo. Bij deze neem ik de negatieve dingen die ik toen heb geschreven terug. Het Oslose trammuseum is fantastisch vergeleken bij Helsinki. Het gebouwtje wordt gedeeld met een kunst- en cultuurgroep, en het is meteen duidelijk dat de historische trams het onderspit delven. De wagens zijn slecht onderhouden en nauwelijks fotografeerbaar. In het winkeltje zijn met moeite enige tram-ansichtkaarten en speldjes te vinden.
Gelukkig vindt je in Helsinki meer op straat! Zo kwam ik vierasser 339 en achtasser 165 tegen met een verhuurd vervoertje. Tijdens het peilen van de lijnen 6 en 8 (om te zien of er Mannheimers reden) werd ik verrast met vierasser 14 en railzuiger 2119. De 14 is een reclamewagen in de ware zin van het woord: rondrijden zonder passagiers, maar met reclame. Aangezien beide wagens geen vaste route volgen was het maar afwachten waar ze weer zouden opduiken. Gezeten aan de halte Lasipalatsi werd ik overvallen door een vreemd gevoel. Wat bleek: de bankjes van de abri geven een trilling af, die ongetwijfeld is bedoeld om te zorgen dat mensen het zichzelf niet te comfortabel maken.
Foto 16. Paardentram 11, open aanhanger 243 en motorwagen 169 staan aan de donkere kant.
Foto 17. Stofzuiger 2119 aan de halte Lasipalatsi.
Foto 18. Reclametram 14 passeert Hakaniemi.
Voor het eerst sinds tijden had ik op de laatste dag van mijn vakantie een somber gevoel. Meestal 'heb je het in een paar dagen wel gezien', maar Helsinki gaf mij een ander gevoel.
Je kunt het tramnet je snel eigen maken, en ondanks de hoge gebouwen, met als gevolg zelfs in augustus grote schaduwen, zijn er van die leuke plekjes die doen denken aan tramspotten uit vervlogen tijden. Zoals het strengelspoor van lijn 3T in de Mikonkatu en het smalle straatje tussen Kauppatori en Senaatintori, dat doet denken aan de Amsterdamse Bakkerstraat. De mensen zijn onverstaanbaar in het Fins, maar zeer vriendelijk. Ondanks de aanwezigheid van grote warenhuizen en fastfoodrestaurants, ademt Helsinki een gezellige sfeer uit. De traditioneel ogende groen-crème kleur van de trams draagt daar ongetwijfeld aan bij.
Na een heerlijke avondmaaltijd van falafel met rijst in een klein tentje aan het Mikonkatu met zicht op lijn 3T, wandelde ik dan naar de halte Lasipalatsi, waar je ook zonder getril kunt zitten. Aan de kop van de verkeersheuvel, aan de kant van de Mannerheimintie staat een tuinbankje, waar je heerlijk kunt zitten met zicht op de vele tram- en buslijnen die hier passeren.
Als ze 15 jaar geleden op de kruising Spui / Kalvermarkt nu eens zo'n bankje hadden neergezet...
