Vaarwel serie 7000
Een uitgave van de Haagse Tram Vrienden ©,
www.haagstramnieuws.org
Afscheid van de vierassige PCC's in Brussel. Een verslag van Sem Kuipers:
Op 26 november 1951 kwam de eerste PCC voor het Brusselse vervoerbedrijf per spoor aan te Ukkel-Kalevoet. Deze 7001 was feitelijk de tweede PCC (na de Hamburgse 3060, later Kopenhagen 3060 en sinds 1958 Brussel 7000) die haar Amerikaanse oorsprong verborg onder een Europees uiterlijk. Er zouden voor Brussel in totaal 171 vierassers worden gebouwd in vier series. De 7001-7050 tussen 1951 en 1953; de 7051-7080 in 1955/1956; de 7081-7155 in 1957/1958 (waarvan draaistellen, motoren en elektrische uitrusting afkomstig was van PCC's uit Kansas City); en in 1970 / 1971 de serie 7156 - 7171 (die was opgebouwd met de reeds in de jaren 60 aangekochte elektrische uitrusting van PCC's uit Johnstown).
Voor een meer gedetailleerde beschrijving van de geschiedenis en levensloop van de PCC's in Brussel en elders verwijs ik graag naar het werk van Carlos van den Ostende en Willy Pattyn: 50 jaar Belgische PCC's - delen 1 & 2.
Op 27 december 1951 was het de 7002 die voor het eerst in de reizigersdienst verscheen. Ruim 58 jaar later, op 12 februari 2010 komt er een einde aan de geplande inzet van 7000'en op het Brusselse net.
01. Mijn eerste 7000 op foto! De 7156 van lijn 18 komt vanuit de Parklaan en zal richting Houba de Strooper net geen complete cirkel maken, 26 augustus 1993.
02. Dankzij een revisie eind jaren '80 is de 7129 één van de weinige wagens uit de derde serie die afvoer weet uit te stellen, halte Koning, 6 mei 1994.
03. Voor de lesdienst werd jaren lang gebruik gemaakt van 'normale' trams. Pas veel later zouden enkele PCC's speciaal hiervoor worden verbouwd, Zuidstation, 27 mei 1994.
Mijn eerste ervaringen met Brussel dateren van 1993. Willem, René, Jean-Pierre en ik reizen af naar Brussel i.v.m. werkzaamheden op de Brugmannlaan (hier wordt enkelspoor gereden) en de naderende ingebruikname van tunneldelen vanaf het Zuidstation over de Hallepoort naar het Albertplein, waardoor een aantal tramlijnen het Bareel van St. Gillis zullen gaan mijden.
Wat mij van deze reis vooral is bijgebleven is de terugreis (auto met lekke band op de middelste rijstrook van de snelweg, man stapt uit, vrouw en kinderen nog in de auto; even later een overstekende motorrijder die zijn gebroken ketting van de weg raapt), maar als ik mijn foto's van toen bekijk verbaas ik mij nog steeds over het Bareel.
Komende vanuit de Th. Verhaegenstraat moet lijn 18 meer dan 360 ° het Bareel rond om de Parklaan te bereiken. Verder rijden hier de lijnen 55, 81, 90, 91 en 92 (al dan niet gebarreerd) hetgeen zorgt voor een continue stroom van trams die het plein omcirkelen.
Sinds die dag wordt Brussel regelmatig bezocht. Meestal gaan de reizen per trein vanuit Den Haag naar Brussel Zuid. Hier wordt dan een dagkaart ('de beste investering') gekocht bij het kioskje op het tramperron. Soms tandenknarsend omdat de beambte dan zogenaamd het Hollandse: 'Eén dagkaart alstublieft' weigerde te verstaan.
04. Drukte op het voorplein van station Schaarbeek met de lijnen 23, 56 en 93. Het frietkot ligt rechts net buiten beeld, 17 juni 1994.
05. Vanuit het niets duikt de 3060 op, Baraplein, 29 juni 1995.
06. De 7051 en 7148 staan afgesteld op de openlucht sporen tegenover de remise Molenbeek, 27 mei 1994.
Vervolgens werden grote delen van het net afgereden, waarbij meestal 'gejaagd' werd op 7000'en, om 's middags te eindigen bij het station van Schaarbeek. Standaard werd bij het frietkot op het voorplein een overheerlijke patat met mayo besteld. Toen één keer Marcel zo nodig van het ritueel moest afwijken en een 'broodje kroket' bestelde, werd er door de patatbakker een broodje met kroket bedolven onder een laag patat. De rest gilde het uit van het lachen, want natuurlijk had Marcel 'dit weer'.
Als ik nu, inmiddels 15 jaar later, een patatje bij mij op de hoek haal, blijkt zo'n 'broodje patat' het favoriete voer voor scholieren te zijn. Zo gek was het dus niet.
Begin jaren '90 waren er al veel 7000'en afgevoerd, en de introductie in 1994 van de lagevloertrams van de serie 2000 voorspelde niet veel goeds. Het was dus zaak om nog zoveel mogelijk vierassers op de verschillende lijnen te maken. De afgelopen 15 jaar werden ze vooral ingezet op lijn 18, 39, 44, 56 doorstreept, 82, 82 doorstreept, 83 en 93, en veelal waren we dus op die lijnen te vinden. Als ik alleen naar Brussel ging, wandelde ik vaak vanaf het Zuidstation naar het Baraplein, om te zien of er daar nog 7000'en reden. Eén keer had ik net genoeg tijd om mijn fototoestel te pakken, want ineens was daar de 7000 (in de uitvoering van de Hamburgse 3060). Wat een toeval!
07. Aan het eindpunt St. Agatha Berchem station staan de 7042 en 7755 klaar voor de volgende rit, 22 juni 1995.
08. Op 16 maart 2000 halteert de 7064 van lijn 82 doorstreept aan het Weststation.
09. Lijn 83 heeft het van 82 doorstreept overgenomen. De 7029 vertrekt juist vanaf de halte Clémenceau, 26 juni 2003.
Een ander ritueel was een bezoekje aan de remise Molenbeek en de openluchtstalling aldaar. Bij de remise was het Frans sprekende personeel niet echt gediend van pottenkijkers (alhoewel fotograferen vanaf straat oogluikend werd toegestaan), maar het Vlaams sprekende personeel van de busgarage weigerde eigenlijk nooit toegang tot de openlucht sporen.
De tramlijn die langs de remise reed zorgde sowieso voor de nodige aandacht, aangezien deze regelmatig van lijnnummer wisselde.
10. Vanaf de straat kon had je toch goed zicht op de trams in de remise. De 7019 staat hier na zijn verbouwing tot leswagen, remise Molenbeek, 16 maart 2000.
11. Op de Fonsnylaan komen we de 7166 tegen op lijn 18, 6 juni 1997.
12. Te Anderlecht werd richting C.O.O.V.I. gereden via de Volhardingslaan, 13 juni 1996.
Sommige lijnen hadden onze speciale aandacht. Naast dat lijn 18 een interessante route had, reden hier ook vaak de reclametrams. Lijn 56 doorstreept reed alleen spitsritten tussen het Zuidstation en de scholen aan C.O.O.V.I., maar de route door Anderlecht kende genoeg leuke fotopunten.
Ik herinner me één bezoek met Hendrik, waarbij de bestuurder van een 7000 aan C.O.O.V.I. helemaal uit zijn dak ging omdat wij foto's stonden te maken. In het Frans werden wij toegeschreeuwd en op zo'n moment ken je als nukkige Hollander natuurlijk geen medelijden en antwoord je alleen: 'Ik spreek geen Frans', hetgeen de bestuurder alleen maar kwader maakte. De volgende rit zat er een andere bestuurder op deze tram.
Helaas heeft het doortrekken van de metro naar Erasmus het einde betekend voor deze lijn.
Het afscheid van lijn 56 werd luister bijgezet door ritten met historische trams en bussen, waaronder de beide museumPCC's 7047 en 7093. Hierbij werden diverse lijnnummers gevoerd van reeds lang opgeheven routes.
13. I.v.m. het naderende einde van lijn 56 doorstreept rijden er museumtrams. De 7093 nadert de halte Wauters, 9 juni 2003.
14. De 7047 is juist vertrokken van de halte Bizet, 9 juni 2003.
15. De derde museum-PCC is de tot rijdende studio verbouwde 7126, MTUB, 30 maart 2003.
De laatste jaren reden er alleen nog 7000'en op de lijnen 39 en 44, die vanaf Montgomery langs het trammuseum naar Ban Eik, resp. Tervuren voeren. Jaren lang was het dan ook vaste prik om even langs deze routes te gaan kijken, en dan met name op het gemeenschappelijke traject van deze twee lijnen. Een zekerheid had je… er reden altijd 7000'en, tenminste buiten de vakantieperioden.
Het werd echter steeds moeilijker om PCC's in hun 'oorspronkelijke' toestand te zien.
De crème kleur maakte in de loop der jaren plaats voor geel met blauwe vlakken, en diverse vierassers werden voorzien van een nieuwe frontlichten (à la serie 7900) en sluitlichten.
De lijnen 39 en 44 werden bovendien gebombardeerd tot 'Express'-lijnen, waarbij een aantal trams werd voorzien van de tekst 'Express' op de zijkant.
16. De 7027 is op weg naar Ban Eik, Tervurenlaan, 6 juni 1996.
17. Één kruising verder toont de 7074 zijn nieuwe neus, Tervurenlaan, 23 mei 1997.
18. Uiteindelijk kreeg de 7074 ook nog een geel jasje. De tram nadert hier op lijn 18 de halte Monaco, 21 april 2005.
Toen bekend werd dat op 12 februari 2010 de laatste inzet van de serie 7000 was voorzien, wilde ik natuurlijk hierbij zijn. Maar ja, het weer in februari is nu niet echt toppie en de laatste wagens reden op die "saaie" lijnen 39 en 44.
Toch besloot ik 11 februari dat ik de volgende dag naar Brussel zou gaan; er lag immers wat sneeuw en ik moest toegeven dat ik nog nooit foto's had gemaakt op het stuk van lijn 44 door het Zoniënwoud. De laatste kans voor 7000'en hier!
Om 06.10 uur stond ik op het HS om op de borden te lezen dat de Benelux van 06.35 niet via Den Haag reed! Snel met de 06.16 naar Roosendaal, kaartje kopen voor België; ook hier geen Benelux, dus met de stoptrein van 07.17 naar Antwerpen en vanaf daar met de 08.35 (overstaptijd 2 minuten van het hoogste naar het laagste niveau) naar Brussel Centraal (aankomst 09.25); metro naar Stokkel en per lijn 39 naar Ban Eik. Volgens de berichtgeving zouden zoveel mogelijk 7000'en worden ingezet, maar dat viel in eerste instantie tegen. Vooral 7700'en en slechts een enkele 7000 op de 39.
19. Bij het metrostation Stokkel stopt de 7168 op de laatste exploitatiedag van de serie 7000, 12 februari 2010.
20. Een aantal fotografen is afgereisd naar het eindpunt Ban Eik, alwaar de 7008 zojuist driehoekt, 12 februari 2010.
21. Op de Brusselse Steenweg komen we de 7166 tegen, 12 februari 2010.
Met een aantal Nederlandse hobbyisten lopen we van Ban Eik naar Tervuren. Ook hier slechts een tweetal vierassers. Samen met mede-hobbyist Timo wordt vanaf Tervuren door de sneeuw ploegend de route langsgegaan. Her en der staan wat Duitsers, Hollanders en Belgen, die uitkijken naar de gebeurtenissen later die avond bij het Trammuseum en vooral naar de laatste inrukkende dienstwagen van deze dag. Als we uiteindelijk rond 15.00 uur bij de halte Madoux komen (de 44 en de 39 komen hier weer samen), blijkt dat het merendeel van de uitrukkers op lijn 39 door 7000'en (en de 7500) is ingevuld.
Een doorbrekend zonnetje, een lege batterij en een voldaan gevoel maken een vervroegd einde aan deze geslaagde dag.
22. Een aantal diensten van lijn 39 gaan over op lijn 44 en andersom. De 7168 passeert in het Zoniënwoud de halte Verbrandendreef, 12 februari 2010.
23. De 7156 rijdt, in tegenstelling tot wat de bestemmingsfilm ons wil laten geloven, richting Montgomery, Madoux, 12 februari 2010.
24. Voor het eerst in 17 jaar op de plaat: de 7161. De tram passeert hier de halte De Villalobar, 12 februari 2010.
Als ik thuis ben zet ik de PC aan en draai in mijn fotodatabase een query om de foto's van Brusselse 7000'en op te vragen die ik de afgelopen 17 jaar heb gemaakt.
Tot mijn schrik zie ik dat ik sinds 2005 geen foto meer heb gemaakt op die "saaie" lijnen 39 en 44. Ook had ik bijvoorbeeld de 7161 nog nooit op plaat gezet en tussen Madoux en Tervuren had ik nog nooit gefotografeerd. De lijnen waren zo "saai" omdat ik altijd op het gezamenlijke traject of aan Tervuren stond!
Weet je wat saai wordt: Brussel zonder 7000'en!
Op 12 februari 2010 maakte Remy den Hartog bovenstaande foto's van de laatste dag van de serie 7000 in Brussel. De laatste rit van de 7000'en werd gemaakt door de 7008, voorzien van een bord en bloemstuk, die om 00:39u (13-2-2010) vanaf Montgomery vertrok.
